Một khoản chi có thật trong hoạt động kinh doanh chưa chắc được tính là chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Cơ quan thuế xem xét thêm điều kiện về chứng từ, về hình thức thanh toán và về mức trần của một số khoản. Bài này tóm tắt những điều kiện chung, để bạn kiểm tra trước khi quyết toán thay vì chờ bị loại.
Ba điều kiện chung của một khoản chi
Một khoản chi thường được trừ khi thoả mãn đồng thời ba điều kiện: khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; khoản chi có đủ hoá đơn, chứng từ hợp pháp theo quy định; và với khoản chi có giá trị từ mức quy định trở lên, phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
Thiếu một điều kiện, khoản chi có thể bị loại khi tính thuế dù đã được ghi vào sổ kế toán. Vì vậy, kế toán cần kiểm tra từng khoản chi theo cả ba điều kiện, không chỉ ghi nhận khi có hoá đơn.

Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt
Với hoá đơn mua hàng hoá, dịch vụ có giá trị từ hai mươi triệu đồng trở lên, doanh nghiệp cần thanh toán qua ngân hàng để được tính chi phí và khấu trừ thuế. Điều này áp dụng theo từng hoá đơn, và việc cố tình chia nhỏ để lách ngưỡng có thể bị coi là hành vi trốn tránh.
Chứng từ ngân hàng cần khớp với hoá đơn về bên bán, số tiền và nội dung. Thanh toán bù trừ công nợ hoặc qua bên thứ ba chỉ được chấp nhận khi có văn bản thoả thuận phù hợp.
Khoản chi lớn thanh toán bằng tiền mặt là lý do bị loại chi phí thường gặp nhất ở doanh nghiệp nhỏ.
Những khoản hay bị loại
Qua kinh nghiệm làm việc với doanh nghiệp, Lexora thấy có một nhóm khoản chi hay bị loại khi quyết toán. Hãy rà từng khoản dưới đây trước khi nộp tờ khai.
- Khoản phạt vi phạm hành chính: tiền phạt do vi phạm pháp luật thường không được tính vào chi phí.
- Chi không liên quan đến kinh doanh: chi mua sắm, ăn uống, du lịch cá nhân của chủ doanh nghiệp.
- Khấu hao tài sản không dùng cho kinh doanh hoặc khấu hao ô tô vượt mức giá trị quy định.
- Chi phúc lợi vượt mức hoặc không ghi trong quy chế, thoả ước hay hợp đồng lao động.
- Lãi vay vượt mức khống chế theo tỷ lệ so với lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao.
- Chi tiền lương, thưởng không ghi trong hợp đồng lao động hoặc không có chứng từ chi trả.
Chi phí lương và các khoản thưởng
Tiền lương, tiền thưởng chỉ được trừ khi thực chi và có trong hợp đồng, thoả ước hoặc quy chế của doanh nghiệp. Thưởng cuối năm cần ghi rõ điều kiện và đối tượng ngay từ đầu năm, thay vì quyết định sau khi đã biết kết quả kinh doanh. Chi trả qua tài khoản ngân hàng cho từng người lao động là cách chứng minh đơn giản nhất.
Với khoản chi cho người lao động như bảo hiểm, đồng phục, khám sức khoẻ, hãy đọc kỹ điều kiện áp dụng của từng khoản. Một số khoản chỉ được trừ trong giới hạn, hoặc chỉ khi được ghi trong quy chế được duyệt.

Cách lập hồ sơ chi phí gọn gàng
Mỗi tháng, hãy gom chứng từ chi theo nhóm: nhân sự, mua hàng, dịch vụ, thuê mặt bằng, vận chuyển và tiếp khách. Ở mỗi nhóm, đối chiếu ba thứ: hợp đồng hoặc đề nghị chi, hoá đơn và chứng từ thanh toán. Khoản nào thiếu thì bổ sung ngay trong tháng, vì sau một năm việc liên hệ nhà cung cấp để lấy lại hoá đơn khó hơn nhiều.
Bạn có thể đọc thêm về hoá đơn điện tử và cách sửa lỗi và dịch vụ rà soát sổ sách nếu muốn có người xem lại chi phí trước kỳ quyết toán. Mức trần và điều kiện của từng khoản có thể thay đổi, nên hãy kiểm tra quy định hiện hành.
Khấu hao tài sản cố định
Tài sản cố định dùng cho hoạt động kinh doanh được trích khấu hao vào chi phí theo thời gian sử dụng và theo phương pháp đã đăng ký. Điều kiện cơ bản là tài sản thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, có hoá đơn, chứng từ mua và được dùng cho kinh doanh. Tài sản không có hoá đơn hợp lệ hoặc đứng tên cá nhân khác thường không được trích khấu hao.
Với một số loại tài sản như ô tô chở người từ một số chỗ ngồi nhất định, phần khấu hao vượt mức giá trị quy định không được tính vào chi phí. Hãy kiểm tra hạn mức hiện hành trước khi mua, vì nó quyết định phần chi phí thực sự giảm thuế được.

Chi phí tiếp khách, quảng cáo và khuyến mại
Các khoản chi này thường được trừ nếu liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và có chứng từ hợp lệ, nhưng một số khoản có mức khống chế theo quy định hiện hành. Chi tiếp khách cần ghi rõ ai tham dự, mục đích và có hoá đơn của nhà hàng hoặc đơn vị cung cấp. Chi quảng cáo cần có hợp đồng, nghiệm thu và hoá đơn, kể cả với quảng cáo trực tuyến mà nhà cung cấp ở nước ngoài.
Một lỗi thường gặp là dùng một hoá đơn lớn cho nhiều nội dung khác nhau mà không có bảng kê chi tiết, khiến cơ quan thuế không xác định được phần nào phục vụ kinh doanh. Hãy yêu cầu nhà cung cấp tách nội dung hoặc đính kèm bảng kê.
Khi cơ quan thuế loại chi phí, bạn làm gì
Nếu cơ quan thuế yêu cầu giải trình, hãy chuẩn bị hồ sơ chứng minh khoản chi có thật và phục vụ kinh doanh: hợp đồng, biên bản nghiệm thu, hoá đơn, chứng từ thanh toán, ảnh hoặc báo cáo công việc. Trả lời đúng hạn, bằng văn bản và có đính kèm tài liệu. Nếu chưa đồng ý với kết luận, doanh nghiệp có quyền giải trình thêm và khiếu nại theo quy định.
Nhiều tranh chấp thuế có thể được giải quyết ngay từ khâu giải trình nếu hồ sơ được sắp xếp tốt. Đó là lý do Lexora thường khuyên khách hàng lập hồ sơ chi phí ngay trong tháng phát sinh, thay vì để đến lúc quyết toán hay bị kiểm tra mới đi tìm lại.
Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.




