Cuối năm là lúc doanh nghiệp bị hỏi nhiều nhất về chứng từ: hoá đơn, hợp đồng, sao kê, bảng lương, biên bản. Nhiều doanh nghiệp nhỏ mất nhiều ngày đi tìm lại giấy tờ vì không có hệ thống lưu trữ từ đầu. Bài này liệt kê nhóm chứng từ cần giữ, thời gian lưu và cách sắp xếp gọn để quyết toán không biến thành cuộc rượt đuổi.
Quyết toán cần những hồ sơ gì
Hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp thường gồm tờ khai quyết toán, báo cáo tài chính, các phụ lục theo mẫu và bảng kê liên quan. Hồ sơ quyết toán thuế thu nhập cá nhân gồm tờ khai quyết toán của tổ chức trả thu nhập và chứng từ khấu trừ cấp cho người lao động. Hạn nộp thường vào cuối tháng ba của năm sau với năm dương lịch, nên tháng một và tháng hai là lúc sắp xếp chứng từ.
Tuy nhiên, những tờ khai chỉ là phần nổi. Phần chìm là chứng từ gốc chứng minh từng con số: hoá đơn, hợp đồng, chứng từ thanh toán, biên bản nghiệm thu, bảng lương. Cơ quan thuế có thể yêu cầu xuất trình bất kỳ chứng từ nào khi kiểm tra.

Danh sách chứng từ nên có
- Hoá đơn đầu ra và đầu vào: bản điện tử và bảng kê theo kỳ.
- Chứng từ thanh toán: sao kê ngân hàng, uỷ nhiệm chi, phiếu thu chi tiền mặt.
- Hợp đồng và phụ lục: kèm biên bản nghiệm thu, thanh lý, biên bản giao nhận.
- Hồ sơ nhân sự: hợp đồng lao động, bảng chấm công, bảng lương, chứng từ khấu trừ thuế và bảo hiểm.
- Tài sản và hàng tồn kho: hồ sơ mua, biên bản kiểm kê, bảng khấu hao.
- Hồ sơ pháp lý: điều lệ, biên bản họp, quyết định, giấy phép và các văn bản đăng ký.
Thời gian lưu trữ
Theo luật kế toán, tài liệu kế toán phải được lưu trữ tối thiểu năm năm đối với chứng từ không dùng trực tiếp để ghi sổ, tối thiểu mười năm đối với chứng từ dùng trực tiếp ghi sổ, sổ kế toán và báo cáo tài chính năm, và lưu trữ vĩnh viễn với tài liệu có tính sử liệu hoặc ý nghĩa quan trọng. Trong thời hạn này, tài liệu phải được bảo quản an toàn, tránh mất mát hay hư hỏng.
Với tài liệu lưu dưới dạng điện tử, doanh nghiệp cần bảo đảm tính toàn vẹn, khả năng truy xuất và sao lưu định kỳ. Đừng chỉ giữ một bản duy nhất ở một máy tính.
Chứng từ không tìm thấy khi cần cũng giống như chứng từ không tồn tại.
Cách sắp xếp gọn
Một cách làm đơn giản là tạo thư mục theo năm, bên trong theo tháng, rồi theo nhóm: bán hàng, mua hàng, ngân hàng, nhân sự, hợp đồng. Mỗi chứng từ nên có tên tệp dễ hiểu gồm ngày, đối tác và số tiền. Với bản giấy, dùng bìa hồ sơ theo tháng và có mục lục. Việc nhập chứng từ nên được làm hằng tuần, không để dồn.

Kiểm tra trước khi nộp quyết toán
Trước khi nộp, hãy đối chiếu số liệu trên báo cáo tài chính với sổ sách, tờ khai thuế giá trị gia tăng cả năm và bảng lương. Chênh lệch lớn cần được giải thích bằng văn bản nội bộ, vì đây là điểm cơ quan thuế thường hỏi. Hãy rà lại chi phí được trừ theo bài chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Nếu doanh nghiệp không có sẵn nhân sự cho việc này, bạn có thể xem dịch vụ quyết toán thuế cuối năm và rà soát sổ sách của Lexora. Thời hạn nộp và thời gian lưu trữ có thể được điều chỉnh bằng văn bản mới, nên hãy kiểm tra quy định hiện hành.

Chứng từ điện tử và sao lưu
Ngày càng nhiều chứng từ được lập dưới dạng điện tử, như hoá đơn điện tử, hợp đồng ký số, sao kê ngân hàng và bảng lương. Chứng từ điện tử có giá trị như bản giấy nếu bảo đảm tính toàn vẹn và có thể truy xuất. Doanh nghiệp nên tải hoá đơn về lưu cả tệp gốc có chữ ký số và bản thể hiện, không chỉ lưu ảnh chụp màn hình.
Sao lưu cần ít nhất hai nơi khác nhau, ví dụ ổ lưu trữ nội bộ và dịch vụ lưu trữ đám mây, và nên kiểm tra khả năng khôi phục định kỳ. Hãy phân quyền truy cập để chỉ những người cần mới được xem hoặc sửa, và ghi lại ai đã tải hay xoá tài liệu.
Khi nhân sự thay đổi
Chứng từ thường thất lạc khi người kế toán nghỉ việc mà không bàn giao. Hãy yêu cầu bàn giao bằng biên bản, kèm danh mục hồ sơ, mật khẩu phần mềm, tài khoản cổng thuế và chữ ký số. Người mới cần kiểm tra lại với dữ liệu đã có để biết còn thiếu gì ngay từ những tuần đầu, thay vì đến lúc quyết toán mới phát hiện.
Doanh nghiệp không có nhân sự kế toán ổn định thường chọn thuê dịch vụ kế toán để việc lưu trữ và quyết toán không bị phụ thuộc vào một người. Khi đó, hãy ghi rõ trong hợp đồng dịch vụ ai giữ bản gốc, ai được truy cập và việc trả lại hồ sơ khi chấm dứt hợp đồng.
Lịch chuẩn bị theo từng tháng
Thay vì đợi đến cuối năm mới dồn việc, hãy chia nhỏ công việc theo tháng. Đầu quý, đối chiếu sao kê ngân hàng với sổ quỹ và sổ tiền gửi. Giữa quý, rà soát hoá đơn đầu vào, kiểm tra tên, mã số thuế và thời điểm lập của từng hoá đơn. Cuối quý, tổng hợp công nợ phải thu phải trả, gửi thư xác nhận số dư với khách hàng và nhà cung cấp lớn, rồi kiểm kê quỹ và hàng tồn kho nếu có.
Đến quý bốn, hãy bổ sung các việc dành riêng cho quyết toán: rà bảng lương và các khoản thu nhập đã chi trả cho cá nhân, tập hợp chứng từ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân, chốt danh sách tài sản cố định và mức khấu hao, và xác định các khoản chi phí cần có hợp đồng, biên bản nghiệm thu hay chứng từ thanh toán đi kèm. Cách làm đều đặn này giúp những khoản bất thường lộ ra sớm, khi vẫn còn thời gian để xin bổ sung chứng từ từ đối tác.
Những chứng từ hay bị thiếu
Theo kinh nghiệm của nhiều doanh nghiệp, các chứng từ hay thiếu nhất thường là biên bản nghiệm thu hoặc bàn giao đối với dịch vụ, hợp đồng và phụ lục đã ký, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt cho các khoản chi lớn, giấy tờ liên quan đến chi phí công tác, tiếp khách và các khoản phúc lợi cho người lao động. Nếu thiếu, hãy liên hệ đối tác ngay để bổ sung thay vì bỏ qua, vì chi phí thiếu chứng từ có thể bị loại khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
Hãy lập danh sách kiểm tra cho riêng doanh nghiệp bạn và cập nhật hằng năm. Danh sách ấy càng sát với hoạt động thực tế thì càng ít bỏ sót, và là tài liệu hữu ích khi bàn giao cho kế toán mới hoặc dịch vụ kế toán bên ngoài, ví dụ gói kế toán trọn gói của Lexora.
Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.



