Hoàn thuế giá trị gia tăng là quyền hợp pháp của doanh nghiệp, nhưng thời gian nhận được tiền có thể từ vài tuần đến vài tháng tuỳ chất lượng hồ sơ. Bài này tóm tắt các trường hợp được hoàn, hai cách xử lý hồ sơ và ba lỗi khiến hồ sơ bị trả lại hoặc kéo dài.

Những trường hợp thường được hoàn

Doanh nghiệp có thể được hoàn thuế khi có số thuế đầu vào chưa được khấu trừ hết sau một thời gian liên tục, khi xuất khẩu hàng hoá, dịch vụ, khi đầu tư dự án mới chưa đi vào hoạt động hoặc trong những trường hợp đặc biệt khác theo luật. Mỗi trường hợp có điều kiện và hồ sơ riêng, nên hãy xác định đúng loại hoàn trước khi chuẩn bị hồ sơ.

Một lỗi sớm thường gặp là nộp hồ sơ hoàn thuế khi chưa đủ điều kiện về thời gian hoặc số thuế, khiến cơ quan thuế phải trả hồ sơ ngay từ vòng đầu.

Bàn làm việc với máy tính và sổ ghi chép
Hồ sơ hoàn thuế nên được kế toán trưởng và người đại diện cùng đọc lại trước khi nộp.

Hai cách xử lý hồ sơ

Cơ quan thuế xử lý hồ sơ hoàn thuế theo hai cách. Cách thứ nhất là hoàn thuế trước, kiểm tra sau, áp dụng cho người nộp thuế thuộc nhóm rủi ro thấp theo tiêu chí, với thời hạn giải quyết ngắn. Cách thứ hai là kiểm tra trước, hoàn thuế sau, áp dụng cho các trường hợp còn lại, với thời hạn dài hơn và có thể kèm kiểm tra tại trụ sở.

Biết mình thuộc nhóm nào giúp bạn lập kế hoạch dòng tiền, đừng tính tiền hoàn vào chi phí của tháng sau khi chưa chắc ngày nhận. Nếu tiền hoàn lớn, hãy chuẩn bị hồ sơ sớm và theo dõi tiến độ.

Hồ sơ thường gồm

  • Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu ngân sách nhà nước theo mẫu
  • Tờ khai thuế giá trị gia tăng của các kỳ liên quan và bảng kê hoá đơn đầu vào, đầu ra
  • Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt cho các hoá đơn đến mức quy định
  • Hợp đồng, hồ sơ xuất khẩu hoặc giấy tờ đầu tư tuỳ loại hoàn

Ba lỗi khiến hồ sơ bị trả lại hoặc kéo dài

Lỗi thứ nhất là hoá đơn đầu vào không hợp lệ: nhà cung cấp ngừng hoạt động, hoá đơn ghi sai thông tin hoặc hoá đơn không được kê khai ở phía người bán. Lỗi thứ hai là thiếu chứng từ thanh toán qua ngân hàng, hoặc chứng từ không khớp với hoá đơn về số tiền, bên bán hay nội dung. Lỗi thứ ba là số liệu không khớp giữa tờ khai, bảng kê và sổ sách, thường do sửa hoá đơn mà không điều chỉnh kỳ kê khai.

Cả ba lỗi đều có thể phát hiện trước khi nộp hồ sơ nếu kế toán đối chiếu từng hoá đơn đầu vào với chứng từ thanh toán và bảng kê. Dành một ngày làm việc cho việc này thường tiết kiệm vài tuần chờ đợi.

Hồ sơ hoàn thuế được duyệt nhanh nhất là hồ sơ không cần ai hỏi lại.

Khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình

Nếu nhận được văn bản yêu cầu bổ sung hoặc giải trình, hãy đọc kỹ từng yêu cầu, trả lời đúng hạn và đính kèm tài liệu. Đừng trả lời chung chung hay sửa số liệu mà không giải thích. Nếu có hoá đơn của nhà cung cấp gặp vấn đề, hãy trình bày bằng chứng giao dịch thật như hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ thanh toán và liên lạc.

Mặt kính của toà văn phòng nhiều tầng
Một bộ hồ sơ gọn, có mục lục giúp người kiểm tra làm việc nhanh hơn.

Nhiều doanh nghiệp chọn nhờ người làm cùng ở bước giải trình vì lời lẽ cần chính xác. Bạn có thể xem thêm bài hoá đơn điện tử: ba lỗi hay gặp và dịch vụ rà soát sổ sách của Lexora.

Điều kiện, thời hạn và hồ sơ hoàn thuế được cập nhật thường xuyên; hãy kiểm tra quy định hiện hành trước khi nộp.

Toà nhà văn phòng nhìn từ bên ngoài
Doanh nghiệp xuất khẩu và doanh nghiệp đầu tư là hai nhóm hay làm hồ sơ hoàn thuế.

Chuẩn bị dòng tiền trong lúc chờ hoàn

Dù hồ sơ tốt, thời gian giải quyết vẫn có thể kéo dài vì cơ quan thuế phải đối chiếu dữ liệu hoá đơn, tờ khai và đôi khi kiểm tra thực tế. Doanh nghiệp không nên tính số tiền hoàn là nguồn vốn cho tháng kế tiếp. Hãy xây dựng kế hoạch dòng tiền có tính đến độ trễ này, nhất là khi số tiền đề nghị hoàn lớn so với vốn lưu động.

Nếu doanh nghiệp thường xuyên có số thuế đầu vào lớn hơn đầu ra, hãy cân nhắc khai theo tháng để theo dõi sớm, và xem xét cách tổ chức mua hàng sao cho hợp lý. Việc này nên được bàn với kế toán và luật sư từ đầu năm, không đợi đến cuối năm mới xử lý.

Một số lưu ý về hoá đơn và nhà cung cấp

Chất lượng hoá đơn đầu vào phụ thuộc rất nhiều vào nhà cung cấp. Trước khi ký hợp đồng với nhà cung cấp mới, hãy tra cứu tình trạng hoạt động của họ, xem họ có kê khai và nộp thuế đều đặn không, và thoả thuận trách nhiệm khi hoá đơn bị sai. Khi có nghi ngờ về nhà cung cấp, hãy lưu đầy đủ bằng chứng giao dịch thật để chứng minh khi cần.

  • Kiểm tra mã số thuế và tình trạng hoạt động của nhà cung cấp trước mỗi giao dịch lớn.
  • Thanh toán qua tài khoản đứng tên đúng bên bán trên hợp đồng và hoá đơn.
  • Lưu biên bản giao nhận, vận đơn, nghiệm thu để chứng minh hàng hoá, dịch vụ thật.
  • Đối chiếu công nợ định kỳ để phát hiện sai khác trước khi nộp hồ sơ.

Kiểm tra sau hoàn thuế

Ngay cả khi tiền hoàn đã về tài khoản, doanh nghiệp vẫn có thể bị kiểm tra sau hoàn thuế trong thời hạn theo luật, nhất là với hồ sơ thuộc diện hoàn trước, kiểm tra sau. Vì vậy, hãy lưu trọn bộ hồ sơ gồm tờ khai, bảng kê, hoá đơn, chứng từ thanh toán, văn bản trao đổi với cơ quan thuế và quyết định hoàn thuế. Nếu bị kiểm tra, bạn có thể xuất trình nhanh và giải trình rõ ràng.

Nếu qua kiểm tra phát hiện doanh nghiệp được hoàn không đúng, doanh nghiệp phải nộp lại số thuế đã hoàn kèm tiền chậm nộp và có thể bị xử phạt. Đó là lý do nên rà hồ sơ kỹ trước khi nộp, thay vì nộp vội để sớm có tiền. Một hồ sơ đúng ngay từ đầu bao giờ cũng rẻ hơn một hồ sơ phải sửa, giải trình và hoàn trả.

Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.