Nhiều hộ kinh doanh bắt đầu rất nhỏ rồi lớn dần: có nhân viên, ký hợp đồng với doanh nghiệp, cần hoá đơn và vay vốn. Đến một lúc nào đó, câu hỏi có nên chuyển thành công ty xuất hiện. Bài này so sánh hai hình thức về trách nhiệm, thuế và sổ sách, để bạn biết thời điểm nào việc chuyển đổi đáng làm.

Khác biệt lớn nhất: trách nhiệm tài sản

Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm thành viên gia đình đăng ký và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình. Khi kinh doanh thua lỗ hoặc có nợ, tài sản riêng của chủ hộ đều có thể bị dùng để trả. Công ty trách nhiệm hữu hạn thì khác: chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn đã góp hoặc cam kết góp, tài sản riêng được tách khỏi tài sản công ty.

Với những hoạt động có rủi ro lớn như xây dựng, nhập khẩu, cho vay hay ký hợp đồng giá trị cao, sự tách bạch này là lý do quan trọng nhất để chuyển sang công ty. Nhưng bù lại, bạn cũng phải tách bạch thật: tiền của công ty không dùng lẫn với tiền cá nhân, nếu không lợi thế đó mất ý nghĩa.

Mặt tiền một dãy nhà phố
Hộ kinh doanh thường bắt đầu ở một mặt tiền nhỏ trước khi mở rộng.

Hình ảnh và khả năng ký hợp đồng

Nhiều doanh nghiệp lớn yêu cầu nhà cung cấp là pháp nhân vì họ cần hoá đơn đầy đủ, hợp đồng rõ ràng và hồ sơ tài chính minh bạch. Một số cuộc thầu và chương trình hỗ trợ cũng chỉ dành cho doanh nghiệp. Ngân hàng thường dễ xét cấp tín dụng cho công ty có báo cáo tài chính đều đặn hơn là cho hộ kinh doanh sổ sách đơn giản.

Ngoài ra, công ty có cấu trúc rõ ràng cho việc huy động vốn, nhận thêm thành viên, chuyển nhượng phần vốn và để lại cho thế hệ sau. Hộ kinh doanh thì khó mở rộng theo những cách đó.

Thuế và sổ sách khác nhau thế nào

Hộ kinh doanh thường nộp thuế theo doanh thu, với cách tính đơn giản. Công ty thì nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên lợi nhuận, thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ và phải làm sổ sách kế toán đầy đủ, báo cáo tài chính hằng năm. Chi phí kế toán, hoá đơn điện tử và chữ ký số vì thế cao hơn, nhưng đổi lại các khoản chi hợp lệ được trừ khi tính thuế.

  • Doanh thu nhỏ, ít chi phí, ít khách doanh nghiệp: hộ kinh doanh thường vẫn phù hợp.
  • Doanh thu tăng, nhiều chi phí đầu vào hợp lệ: công ty thường tối ưu hơn vì chi phí được trừ.
  • Cần hợp đồng, hoá đơn lớn hoặc vay vốn: nên cân nhắc công ty.
  • Rủi ro kinh doanh cao: nên có công ty để tách tài sản.

Lợi ích lớn nhất của công ty không nằm ở thuế mà ở khả năng tách tài sản và mở rộng.

Các bước chuyển đổi

Hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp theo thủ tục chung: chọn loại hình, đặt tên, soạn điều lệ, nộp hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, sau đó chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh. Trong thời gian chuyển, cần xử lý hợp đồng đang thực hiện, giấy phép con, lao động, tài sản và hàng tồn kho. Hãy lập danh sách tài sản chuyển sang công ty và ghi nhận bằng biên bản.

Mặt kính của toà văn phòng nhiều tầng
Chuyển đổi cần kế hoạch cho hợp đồng, nhân sự và tài sản đang có.

Một số hộ kinh doanh nên duy trì hoạt động song song trong thời gian ngắn để bảo đảm doanh thu liên tục, rồi chấm dứt hộ kinh doanh sau khi hoàn tất chuyển giao. Cách làm này cần quy trình rõ ràng để tránh hai bên cùng xuất hoá đơn cho một giao dịch.

Những việc dễ quên

Việc đầu tiên dễ quên là thông báo cho khách hàng và nhà cung cấp về pháp nhân mới, mã số thuế mới và tài khoản ngân hàng mới. Việc thứ hai là hợp đồng lao động: người lao động của hộ kinh doanh cần được ký hợp đồng mới với công ty, đóng bảo hiểm liên tục và giữ quyền lợi cũ. Việc thứ ba là nghĩa vụ thuế còn lại của hộ kinh doanh phải được quyết toán đầy đủ.

Nếu bạn đang cân nhắc, hãy đọc thêm bài thuế khoán và thuế kê khai và góp vốn bằng tài sản, và xem dịch vụ thành lập doanh nghiệp của Lexora. Quy định về hộ kinh doanh đang được điều chỉnh, nên hãy kiểm tra trước khi quyết định.

Sảnh văn phòng nhìn từ cửa vào
Hợp đồng và hồ sơ của hộ kinh doanh cần được chuyển sang công ty một cách có tổ chức.

Ba câu hỏi nên tự trả lời trước khi chuyển

Câu hỏi thứ nhất: trong hai đến ba năm tới, doanh thu có dự kiến tăng đáng kể và có khách hàng lớn yêu cầu hoá đơn, hợp đồng với pháp nhân không. Nếu có, việc chuyển sang công ty sớm giúp bạn chuẩn bị sổ sách, nhân sự và quy trình kịp lúc thay vì chạy theo khi đã bị yêu cầu. Câu hỏi thứ hai: bạn có sẵn sàng tách bạch tiền cá nhân và tiền công ty không. Nếu vẫn quen rút tiền kinh doanh để chi tiêu gia đình, công ty sẽ phát sinh nhiều vấn đề về thuế và trách nhiệm.

Câu hỏi thứ ba: bạn có người làm kế toán hoặc dịch vụ kế toán đáng tin cậy không. Công ty phải có sổ sách, báo cáo tài chính và kê khai đúng hạn, nên chi phí và công sức này cần được tính trước. Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ thấy chi phí kế toán là khoản đầu tư đáng giá khi họ nhìn thấy dòng tiền rõ ràng, nhưng cũng có người thấy gánh nặng nếu quy mô quá nhỏ. Việc cân nhắc nghiêm túc giúp bạn tránh chuyển rồi lại muốn quay về.

Chi phí và thời gian dự kiến

Chi phí thành lập công ty gồm lệ phí nhà nước, chi phí khắc dấu nếu cần, chữ ký số, hoá đơn điện tử và chi phí dịch vụ nếu thuê người làm. Sau khi thành lập còn các chi phí thường xuyên như kế toán, khai thuế, bảo hiểm và duy trì các giấy phép. Thời gian đăng ký thường khoảng vài ngày làm việc, nhưng việc chuẩn bị hợp đồng, nhân sự và chuyển giao khách hàng có thể mất vài tuần đến vài tháng tuỳ quy mô.

Hãy lập kế hoạch chuyển đổi theo từng mốc: ngày nộp hồ sơ đăng ký, ngày nhận giấy chứng nhận, ngày bắt đầu xuất hoá đơn bằng pháp nhân mới, ngày chấm dứt hộ kinh doanh. Việc ghi sẵn từng mốc giúp bạn phối hợp kế toán, ngân hàng và khách hàng mà không bị gián đoạn doanh thu.

Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.