Không phải ai thành lập công ty cũng có sẵn tiền mặt. Nhiều người góp vốn bằng xe, máy móc, quyền sử dụng đất, phần mềm hay nhãn hiệu. Cách làm này hợp pháp, nhưng đòi hỏi ba bước mà người góp vốn thường bỏ qua: định giá, chuyển quyền sở hữu và lưu chứng từ. Bài này đi qua từng bước theo quy định chung của Luật Doanh nghiệp.

Tài sản nào được dùng để góp vốn

Luật cho phép góp vốn bằng đồng Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật và các tài sản khác có thể định giá được bằng đồng Việt Nam. Tài sản phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người góp, không đang bị cầm cố, thế chấp hoặc tranh chấp.

Điều cần lưu ý là chỉ chủ sở hữu hoặc người có quyền sử dụng hợp pháp mới được dùng tài sản để góp vốn. Tài sản chung của vợ chồng cần có sự đồng ý của cả hai, và tài sản đang cho thuê hoặc đang bảo đảm cho khoản vay cần xử lý các quyền ấy trước.

Mặt tiền một dãy nhà phố
Quyền sử dụng đất là loại tài sản góp vốn cần thủ tục nhiều nhất.

Ai định giá và định giá thế nào

Tài sản góp vốn không phải đồng Việt Nam, ngoại tệ hay vàng phải được định giá. Việc định giá có thể do các thành viên, cổ đông sáng lập thoả thuận theo nguyên tắc đồng thuận, hoặc do tổ chức thẩm định giá thực hiện. Khi dùng tổ chức thẩm định giá, kết quả cần được số thành viên hoặc cổ đông sáng lập theo luật chấp thuận.

Giá trị ghi nhận phải sát với giá trị thực. Nếu tài sản được định giá cao hơn thực tế tại thời điểm góp vốn, các thành viên và cổ đông sáng lập cùng liên đới góp thêm phần chênh lệch và chịu trách nhiệm về thiệt hại phát sinh. Đây là rủi ro mà nhiều người không biết cho đến khi có tranh chấp hoặc thanh tra.

Định giá cao cho đẹp hồ sơ thường là quyết định tốn kém nhất của những người mới lập công ty.

Chuyển quyền sở hữu: ai làm, làm ở đâu

Góp vốn chỉ hoàn tất khi tài sản thuộc về công ty. Với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng, như xe, nhà, đất, người góp phải làm thủ tục chuyển quyền cho công ty tại cơ quan có thẩm quyền, và việc chuyển này không phải chịu lệ phí trước bạ theo quy định riêng. Với tài sản không phải đăng ký, việc góp vốn được thực hiện bằng biên bản giao nhận.

  • Xe, máy móc có đăng ký: làm thủ tục sang tên tại cơ quan đăng ký phương tiện.
  • Quyền sử dụng đất: làm hồ sơ chuyển quyền tại cơ quan đất đai, theo quy định về tài sản thuộc sở hữu của công ty.
  • Quyền sở hữu trí tuệ: làm thủ tục chuyển giao hoặc ghi nhận chủ sở hữu mới.
  • Tài sản khác: biên bản giao nhận có xác nhận của người góp và đại diện công ty.

Thời hạn góp vốn

Thành viên, cổ đông phải góp đủ số vốn đã cam kết trong một thời hạn theo luật kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, thường là chín mươi ngày. Hết thời hạn mà chưa góp đủ, công ty phải đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ, và người chưa góp đủ bị điều chỉnh quyền và trách nhiệm tương ứng.

Hãy lập kế hoạch góp vốn ngay từ khi soạn điều lệ, đặc biệt với tài sản cần thủ tục dài như quyền sử dụng đất. Nếu thủ tục có thể kéo quá thời hạn, hãy bàn trước với luật sư cách xử lý hợp lệ.

Mặt kính của toà văn phòng nhiều tầng
Góp vốn bằng tài sản có giá trị lớn nên có hồ sơ định giá đầy đủ.

Thuế và chứng từ cần giữ

Việc góp vốn bằng tài sản có thể phát sinh nghĩa vụ thuế đối với phần chênh lệch giữa giá trị đánh giá lại và giá trị ghi sổ, tuỳ loại tài sản và tuỳ người góp là cá nhân hay tổ chức. Đây là nội dung nên được kế toán tính từ trước, vì số thuế có thể làm thay đổi quyết định về hình thức góp vốn.

Hãy giữ lại hợp đồng hoặc cam kết góp vốn, biên bản định giá, biên bản giao nhận, giấy tờ chuyển quyền và chứng từ thuế. Bộ hồ sơ này chứng minh phần vốn của từng người và là căn cứ khi chia lợi nhuận, chuyển nhượng phần vốn hoặc giải thể. Bạn có thể xem thêm dịch vụ thành lập doanh nghiệp và bài chuyển hộ kinh doanh thành công ty.

Quy định về tài sản góp vốn và thuế thay đổi theo từng thời kỳ; hãy kiểm tra trước khi ký cam kết.

Một ví dụ minh hoạ

Giả sử hai người bạn lập công ty vận tải nhỏ. Một người góp tiền mặt, người còn lại góp một xe tải đã dùng ba năm và một phần mềm quản lý đơn hàng tự phát triển. Hai người thoả thuận giá xe dựa trên báo giá của đơn vị thẩm định, còn phần mềm được tính theo chi phí phát triển và mức dùng thực tế. Họ lập biên bản định giá, làm thủ tục sang tên xe cho công ty và chuyển quyền sở hữu phần mềm bằng văn bản có chữ ký.

Nếu không làm đủ các bước ấy, xe vẫn đứng tên cá nhân, công ty không thể khấu hao hay dùng xe làm tài sản thế chấp, và phần vốn của người góp có thể bị cho là chưa góp. Trường hợp này xảy ra khá thường xuyên ở các công ty mới lập, thường chỉ được phát hiện khi có tranh chấp hoặc khi công ty cần vay vốn.

Toà nhà văn phòng nhìn từ bên ngoài
Sau khi góp vốn, tài sản phải đứng tên công ty thì mới được ghi nhận đầy đủ.

Rủi ro khi tài sản đang thế chấp hoặc đang cho thuê

Tài sản đang thế chấp ngân hàng không thể góp vốn nếu chưa được bên nhận thế chấp đồng ý. Tài sản đang cho thuê cần xử lý quan hệ thuê với bên thuê hiện tại, vì việc chuyển quyền sở hữu không tự động chấm dứt hợp đồng thuê. Hãy kiểm tra tình trạng pháp lý của tài sản trước khi lập kế hoạch góp vốn, kể cả khi tài sản là của chính bạn.

Khi cần điều chỉnh sau khi đã góp

Nếu một thành viên không góp đủ hoặc không góp đúng hạn, công ty phải điều chỉnh vốn điều lệ và tỷ lệ phần vốn góp theo luật. Nếu tài sản góp vốn bị phát hiện giá trị thấp hơn đã ghi, các bên liên quan có thể phải góp thêm phần chênh lệch. Nên có sẵn trong điều lệ điều khoản xử lý các tình huống này, để thành viên khác không phải thương lượng lại từ đầu.

Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.