Hộ kinh doanh từng nộp thuế theo hai cách chính: khoán theo mức cố định cho một khoảng thời gian, hoặc kê khai theo doanh thu thực tế. Chính sách đang chuyển dần sang hướng minh bạch hơn, nên hiểu rõ hai cách này giúp bạn chuẩn bị sổ sách đúng từ bây giờ. Bài này giải thích khái niệm, và nhắc bạn kiểm tra quy định đang áp dụng với mình.

Thuế khoán là gì

Thuế khoán là cách cơ quan thuế ấn định một mức thuế cố định cho hộ kinh doanh trong một thời gian, thường dựa trên doanh thu ước tính và ngành nghề. Ưu điểm là đơn giản: hộ chỉ cần nộp đúng mức đã thông báo, không phải kê khai hằng tháng, không phải xuất hoá đơn trong nhiều trường hợp.

Nhược điểm cũng rõ: mức khoán dựa trên ước tính nên có thể cao hơn thực tế khi kinh doanh chậm, và hộ không có sổ sách để chứng minh doanh thu thật khi cần vay vốn hay làm hồ sơ. Khi quy mô tăng, cách này cũng không còn phù hợp.

Bàn làm việc với máy tính và sổ ghi chép
Ghi chép doanh thu hằng ngày giúp hộ kinh doanh chủ động hơn về thuế.

Thuế kê khai là gì

Với cách kê khai, hộ kinh doanh tự khai doanh thu và nộp thuế theo kỳ, thường kèm hoá đơn điện tử và sổ sách theo mẫu đơn giản. Số thuế tính theo doanh thu thực tế nên công bằng hơn, và hộ có hồ sơ rõ ràng để chứng minh thu nhập.

Bù lại, hộ cần học cách ghi sổ, lưu hoá đơn, dùng phần mềm hoặc thuê người hỗ trợ. Hộ thường phải làm quen với việc phát hành hoá đơn khi bán hàng và đối chiếu tiền về tài khoản.

Hai cách so sánh thế nào

  • Công sức: khoán nhẹ hơn; kê khai cần ghi sổ và kê khai theo kỳ.
  • Độ chính xác: kê khai phản ánh đúng doanh thu; khoán dựa trên ước tính.
  • Hồ sơ tài chính: kê khai tạo sổ sách để vay vốn, thầu, hợp tác với doanh nghiệp.
  • Rủi ro: khoán có thể bị điều chỉnh mức; kê khai có thể bị kiểm tra chứng từ.

Sổ sách rõ ràng là tài sản của hộ kinh doanh, không chỉ là nghĩa vụ với cơ quan thuế.

Dấu hiệu nên chuyển sang kê khai

Có một vài dấu hiệu cho thấy hộ kinh doanh nên chủ động chuyển sang kê khai. Doanh thu đã tăng đáng kể so với lúc đăng ký, hộ bán cho nhiều khách là doanh nghiệp cần hoá đơn, hộ đã thuê nhiều nhân viên, hoặc hộ cần vay vốn và cần chứng minh thu nhập. Khi đó, tiếp tục dùng mức khoán cũ có thể gây rủi ro bị điều chỉnh, và sổ sách đầy đủ lại có lợi cho chính hộ.

Cũng cần lưu ý rằng quy định về hộ kinh doanh, bao gồm ngưỡng doanh thu, nghĩa vụ hoá đơn và cách tính thuế, đang được điều chỉnh qua các văn bản mới. Hãy xem thông báo của cơ quan thuế và hỏi kế toán trước khi quyết định cách nộp thuế cho từng năm.

Danh sách việc cần kiểm tra trên bàn làm việc
Một cuốn sổ ghi thu chi đều đặn là bước đầu của mọi cách kê khai.

Bắt đầu kê khai từ đâu

Việc đầu tiên là ghi chép doanh thu hằng ngày, kể cả bán lẻ, bán qua mạng và chuyển khoản. Việc thứ hai là lưu hoá đơn mua hàng, vì chi phí hợp lệ giúp tính đúng thu nhập. Việc thứ ba là chọn phần mềm hoặc người hỗ trợ có kinh nghiệm với hộ kinh doanh. Khi sổ sách ổn định, bước chuyển lên công ty cũng thuận lợi hơn.

  • Ghi sổ doanh thu mỗi ngày: dùng sổ giấy hoặc phần mềm đơn giản, đều đặn.
  • Lưu chứng từ: hoá đơn mua hàng, hợp đồng thuê mặt bằng, chứng từ chuyển khoản.
  • Tách tài khoản: dùng một tài khoản cho việc kinh doanh để dễ đối chiếu.
  • Đặt lịch nộp tờ khai: ghi vào lịch và có người nhắc.
Buổi tư vấn giữa luật sư và khách hàng
Hỏi kế toán trước khi chọn cách nộp thuế cho năm mới.

Bạn có thể xem thêm bài về chuyển hộ kinh doanh thành công ty và dịch vụ kế toán trọn gói của Lexora. Ngưỡng, kỳ khai và cách tính thuế của hộ kinh doanh có thể thay đổi, nên hãy kiểm tra thông báo mới nhất.

Hoá đơn và hộ kinh doanh

Một thay đổi lớn mà hộ kinh doanh cần theo dõi là nghĩa vụ hoá đơn. Ngày càng nhiều hộ kinh doanh có doanh thu ở mức nhất định được yêu cầu sử dụng hoá đơn điện tử, kể cả hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế. Điều này giúp doanh thu được ghi nhận minh bạch hơn, nhưng cũng đòi hỏi hộ kinh doanh đầu tư thiết bị, phần mềm và học cách sử dụng.

Nếu bạn đang bán lẻ, hãy tìm hiểu giải pháp phù hợp với mô hình của mình, ví dụ máy tính tiền, phần mềm bán hàng hoặc phần mềm quản lý kết nối với hoá đơn điện tử. Chi phí ban đầu thường được bù đắp bởi việc quản lý hàng hoá và doanh thu tốt hơn, và bởi việc có thể chứng minh thu nhập khi cần vay vốn.

Chuẩn bị tinh thần và hồ sơ

Chuyển từ khoán sang kê khai thường tạo cảm giác bị kiểm soát nhiều hơn, nhưng thực ra nó cho bạn sự chủ động: bạn nắm được số liệu của chính mình và có cơ sở để tính giá, đặt kế hoạch. Hãy bắt đầu bằng việc ghi chép đơn giản, rồi nâng dần lên khi cần. Nếu thấy bối rối, hãy đặt lịch hỏi chuyên gia ngay từ buổi đầu để chọn phương án vừa sức, thay vì đợi đến lúc nhận thông báo yêu cầu thay đổi.

Một khi sổ sách ổn định, bạn có thể cân nhắc bước tiếp theo là thành lập công ty nếu quy mô và nhu cầu hợp tác với doanh nghiệp tăng lên, như đã phân tích trong bài về chuyển hộ kinh doanh thành công ty.

Sai sót thường gặp khi chuyển đổi phương pháp

Sai sót phổ biến nhất là ghi chép không đầy đủ: chỉ ghi doanh thu bán ra mà bỏ qua chi phí đầu vào, hoặc ghi chi phí nhưng không giữ chứng từ hợp lệ. Khi đó, dù đã chuyển sang kê khai, hộ kinh doanh vẫn không chứng minh được chi phí và có thể phải nộp thuế trên mức cao hơn thực tế. Sai sót thứ hai là trộn lẫn tiền cá nhân với tiền kinh doanh trong cùng một tài khoản, khiến việc đối chiếu sao kê rất mất thời gian và dễ bị đánh giá là thiếu minh bạch.

Sai sót thứ ba là khai theo trí nhớ vào phút cuối. Nếu để đến sát hạn mới tổng hợp số liệu, bạn dễ nhầm kỳ, nhầm mức thuế suất của từng nhóm hàng hoá hoặc dịch vụ, rồi phải khai bổ sung. Cách đơn giản để tránh là dành mười lăm phút mỗi tuần để cập nhật sổ, và cuối mỗi tháng đối chiếu nhanh với sao kê ngân hàng và ví điện tử.

Cuối cùng, hãy nhớ rằng quy định về hộ kinh doanh đang thay đổi khá nhanh, nên thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo chung. Trước khi quyết định đổi phương pháp, bạn nên kiểm tra văn bản đang có hiệu lực hoặc hỏi người có chuyên môn, vì mỗi ngành nghề và quy mô có thể áp dụng cách tính khác nhau.

Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.