Chấm dứt hợp đồng lao động là việc nhạy cảm với cả hai bên. Làm đúng luật giúp tránh bồi thường và tranh chấp, làm sai có thể khiến người sử dụng lao động phải nhận lại người lao động, trả lương những ngày nghỉ và bồi thường thêm. Bài này tóm tắt thời hạn báo trước và những trường hợp được chấm dứt ngay, theo quy định chung.

Người lao động muốn nghỉ: báo trước bao lâu

Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nhưng phải báo trước cho người sử dụng lao động. Thời hạn báo trước phụ thuộc loại hợp đồng, theo quy định chung là ít nhất bốn mươi lăm ngày với hợp đồng không xác định thời hạn, ba mươi ngày với hợp đồng từ mười hai đến ba mươi sáu tháng và ba ngày làm việc với hợp đồng dưới mười hai tháng.

Một số ngành nghề đặc thù có thời hạn báo trước dài hơn theo hướng dẫn riêng. Nếu người lao động nghỉ không đúng thủ tục, họ có thể phải bồi thường nửa tháng tiền lương và chi phí đào tạo nếu có, cùng khoản tiền tương ứng với số ngày không báo trước.

Nhóm làm việc ghi chép quanh bàn họp
Báo trước bằng văn bản giúp hai bên có thời gian bàn giao công việc.

Những trường hợp nghỉ không cần báo trước

Luật cho phép người lao động nghỉ ngay, không cần báo trước, trong một số trường hợp chính đáng. Điều này bảo vệ người lao động khi quyền lợi cơ bản không được bảo đảm.

  • Không được bố trí đúng công việc, địa điểm hoặc điều kiện làm việc đã thoả thuận.
  • Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn.
  • Bị ngược đãi, quấy rối tình dục, cưỡng bức lao động.
  • Lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo chỉ định của cơ sở khám bệnh có thẩm quyền.
  • Người lao động đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.
  • Người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng.

Người sử dụng lao động chấm dứt: phải có căn cứ

Người sử dụng lao động chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng trong những trường hợp luật liệt kê, ví dụ người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo tiêu chí đã ban hành, bị ốm đau điều trị lâu dài mà khả năng lao động chưa hồi phục, hoặc do thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh buộc phải thu hẹp sản xuất. Mỗi trường hợp có điều kiện, thời hạn báo trước và thủ tục riêng.

Nếu chấm dứt vì lý do kinh tế hoặc thay đổi cơ cấu, công nghệ, doanh nghiệp phải lập phương án sử dụng lao động và trao đổi với tổ chức đại diện người lao động. Khi chấm dứt trái luật, người sử dụng lao động có thể phải nhận lại người lao động, trả lương và bảo hiểm trong thời gian không được làm việc, cộng thêm khoản bồi thường theo luật.

Một quyết định chấm dứt có căn cứ rõ ràng, thông báo đúng hạn và hồ sơ đầy đủ là cách tốt nhất để tránh tranh chấp.

Thanh toán khi chấm dứt hợp đồng

Khi hợp đồng chấm dứt, hai bên phải thanh toán đầy đủ các khoản có liên quan trong thời hạn theo luật, thường là mười bốn ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt, và có thể kéo dài trong một số trường hợp đặc biệt. Các khoản phổ biến gồm lương còn lại, tiền nghỉ phép chưa nghỉ, trợ cấp thôi việc hoặc mất việc nếu có.

Trợ cấp thôi việc thường được tính theo số năm làm việc đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp, còn trợ cấp mất việc áp dụng cho trường hợp chấm dứt do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế. Doanh nghiệp nên tính trước từng khoản để chuẩn bị tài chính và tránh sai sót.

Quầy tiếp khách của văn phòng
Hoàn tất bàn giao và thanh toán trong cùng một buổi giúp tránh tranh chấp sau đó.

Giấy tờ phải trả lại và nghĩa vụ sau khi nghỉ

Người sử dụng lao động có nghĩa vụ trả lại sổ bảo hiểm xã hội đã chốt thời gian đóng, cấp giấy xác nhận thời gian làm việc và trả lại các giấy tờ gốc đã giữ của người lao động. Việc giữ giấy tờ gốc để ép người lao động ở lại là hành vi bị cấm.

Ngược lại, người lao động có nghĩa vụ bàn giao công việc, trả tài sản của công ty và giữ bí mật theo cam kết nếu có. Hãy lập biên bản bàn giao có chữ ký của hai bên. Nếu bạn cần hỗ trợ trong một tranh chấp lao động, hãy xem dịch vụ giải quyết tranh chấp lao động hoặc bài về hợp đồng thử việc.

Thời hạn và mức nêu trên là quy định chung, có thể khác theo ngành nghề và hướng dẫn mới nhất.

Khi hợp đồng hết hạn

Hợp đồng xác định thời hạn tự chấm dứt khi hết hạn, nhưng việc hai bên tiếp tục làm việc mà không ký gì thêm lại phát sinh hậu quả pháp lý. Khi hợp đồng hết hạn mà người lao động vẫn làm việc, hai bên phải ký hợp đồng mới trong thời hạn ba mươi ngày. Nếu không ký, hợp đồng xác định thời hạn đã giao kết trở thành hợp đồng không xác định thời hạn.

Điều này có nghĩa là doanh nghiệp muốn dừng hợp tác nên thông báo trước khi hợp đồng hết hạn, và muốn tiếp tục thì nên ký hợp đồng mới đúng hạn. Nhiều doanh nghiệp nhỏ bị vướng vì quên ngày hết hạn của từng hợp đồng. Hãy lập bảng theo dõi ngày hết hạn của mọi hợp đồng lao động.

Hai đồng nghiệp trao đổi ở bàn họp
Theo dõi ngày hết hạn của từng hợp đồng giúp tránh phát sinh hợp đồng không xác định thời hạn.

Thoả thuận chấm dứt

Cách êm nhất là hai bên cùng thoả thuận chấm dứt, ghi vào văn bản ngày chấm dứt, các khoản thanh toán và việc bàn giao. Khi thoả thuận, không bên nào phải tuân theo thời hạn báo trước như trường hợp đơn phương. Tuy vậy, văn bản vẫn cần rõ ràng và tự nguyện, vì thoả thuận bị ép buộc có thể bị coi là chấm dứt trái luật.

Quy trình gợi ý cho người sử dụng lao động

Khi định chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp nên đi theo thứ tự dưới đây để giảm rủi ro.

  • Xác định căn cứ. Đối chiếu với các trường hợp luật cho phép và chuẩn bị chứng cứ.
  • Kiểm tra đối tượng được bảo vệ. Ví dụ lao động nữ mang thai, người đang nghỉ thai sản hoặc nghỉ ốm có những quy định riêng.
  • Báo trước đúng hạn. Gửi thông báo bằng văn bản và lưu bằng chứng đã gửi.
  • Tính các khoản thanh toán. Lương, phép, trợ cấp và bảo hiểm, theo hướng dẫn của kế toán.
  • Bàn giao và trả giấy tờ. Lập biên bản, chốt sổ bảo hiểm và cấp xác nhận thời gian làm việc.

Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.