Nội quy lao động là văn bản mà người sử dụng lao động ban hành để giữ trật tự làm việc và làm căn cứ xử lý kỷ luật. Nhiều doanh nghiệp nhỏ nghĩ rằng chỉ công ty lớn mới cần có nội quy, trong khi quy định chung đặt ra một ngưỡng khá thấp. Bài này giúp bạn xác định công ty mình có thuộc diện phải lập, phải đăng ký hay không, và hồ sơ gồm những gì.
Ngưỡng số người lao động
Theo quy định chung của Bộ luật Lao động, người sử dụng lao động từ mười người lao động trở lên phải có nội quy lao động bằng văn bản. Dưới ngưỡng ấy, doanh nghiệp không bắt buộc ban hành văn bản riêng, nhưng vẫn cần có những nội dung cơ bản về kỷ luật và trách nhiệm vật chất, thường được ghi ngay trong hợp đồng lao động hoặc thoả ước.
Cần lưu ý cách đếm: bạn đếm số người lao động đang làm việc, không đếm người quản lý là chủ sở hữu, và lao động thử việc, thời vụ đang làm việc thực tế thường vẫn được tính. Nếu công ty bạn có nhiều chi nhánh, hãy hỏi luật sư cách xác định ngưỡng cho từng đơn vị.

Nội quy cần có những nội dung gì
Nội quy lao động không cần dài, nhưng phải có đủ những nhóm nội dung mà luật yêu cầu. Thiếu nhóm nào thì phần xử lý kỷ luật liên quan đến nhóm ấy có thể bị xem là không có căn cứ.
- Thời giờ làm việc và thời giờ nghỉ ngơi: giờ bắt đầu, giờ kết thúc, nghỉ giữa ca, nghỉ hằng tuần và nghỉ lễ.
- Trật tự tại nơi làm việc: ra vào, trang phục, sử dụng điện thoại, thiết bị và cách ứng xử với khách hàng.
- An toàn, vệ sinh lao động: quy tắc phòng cháy, sơ cứu, báo cáo tai nạn.
- Bảo vệ tài sản và bí mật: tài sản, công nghệ và thông tin kinh doanh của công ty.
- Hành vi vi phạm và hình thức xử lý kỷ luật: mô tả cụ thể từng hành vi và mức xử lý tương ứng.
- Trách nhiệm vật chất: khi nào người lao động phải bồi thường và cách tính.
Đăng ký ở đâu và khi nào
Doanh nghiệp thuộc diện phải có nội quy bằng văn bản cần đăng ký tại cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh nơi đặt trụ sở, trong thời hạn mười ngày kể từ ngày ban hành. Trước khi ban hành, công ty phải tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, nếu có. Nội quy có hiệu lực sau mười lăm ngày kể từ ngày cơ quan quản lý nhận được hồ sơ đăng ký.
Một lưu ý quan trọng là nội quy phải được thông báo đến từng người lao động và niêm yết ở nơi dễ thấy tại nơi làm việc. Nội quy chưa thông báo thì khó dùng làm căn cứ xử lý kỷ luật, dù đã đăng ký đúng.
Một nội quy chỉ có giá trị khi người lao động đã biết và đã được hướng dẫn.
Hồ sơ đăng ký gồm gì
Hồ sơ thường có văn bản đề nghị đăng ký nội quy, bản nội quy, văn bản góp ý của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở và các quy định liên quan đến xử lý kỷ luật, trách nhiệm vật chất nếu có tách riêng. Với doanh nghiệp có nhiều chi nhánh ở các tỉnh khác nhau, việc đăng ký có thể do từng đơn vị thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan lao động.

Những lỗi thường gặp
Lỗi đầu tiên là sao chép nội quy của công ty khác, trong đó có hành vi và mức xử lý không phù hợp với hoạt động thật của doanh nghiệp. Lỗi thứ hai là ghi những hình thức xử lý mà luật không cho phép, ví dụ phạt tiền hoặc cắt lương thay cho kỷ luật. Lỗi thứ ba là sửa nội quy nhưng không đăng ký lại, khiến phiên bản đang áp dụng không giống phiên bản đã đăng ký.
Nội quy cũng nên được rà soát mỗi khi công ty thay đổi mô hình làm việc, ví dụ cho phép làm việc từ xa hoặc đổi ca, và mỗi khi luật thay đổi. Bạn có thể xem thêm bài về trình tự xử lý kỷ luật lao động, và dịch vụ tư vấn pháp lý thường xuyên nếu bạn muốn có người rà soát quy chế định kỳ.

Thời hạn, hồ sơ và biểu mẫu có thể được hướng dẫn khác nhau ở từng địa phương, nên hãy hỏi lại cơ quan lao động nơi bạn đăng ký.
Khi công ty có ca làm việc hoặc làm việc từ xa
Những công ty có nhiều ca, làm việc theo kíp hoặc cho phép nhân viên làm việc từ xa cần mô tả rõ từng mô hình trong nội quy. Làm việc từ xa vẫn là làm việc theo hợp đồng lao động, nên giờ làm, cách chấm công, việc báo cáo và bảo mật dữ liệu đều cần được ghi thành quy tắc. Nếu nội quy chỉ viết cho văn phòng, người lao động ở nhà sẽ không biết mình phải tuân thủ điều gì và công ty cũng khó xử lý khi có vi phạm.
Với công việc theo ca, hãy ghi cách phân ca, cách đổi ca, thời gian báo trước khi thay đổi lịch và mức hưởng khi làm đêm. Những chi tiết nhỏ này thường là nguồn của tranh chấp về thời giờ làm việc và tiền lương làm thêm.
Nội quy và kỷ luật: hai việc đi liền nhau
Nội quy là nền tảng của kỷ luật, vì người sử dụng lao động chỉ được xử lý hành vi mà nội quy hoặc hợp đồng đã quy định trước. Một hành vi chưa được ghi, dù là điều ai cũng thấy là sai, vẫn khó xử lý bằng hình thức kỷ luật nặng như sa thải. Vì vậy hãy định kỳ rà soát nội quy theo những vụ việc thực tế đã xảy ra và bổ sung những hành vi còn thiếu, nhưng chỉ áp dụng cho thời gian sau khi nội quy mới có hiệu lực.
Khi xử lý kỷ luật, doanh nghiệp phải theo đúng trình tự và thời hiệu mà luật quy định; bạn có thể xem bài về trình tự xử lý kỷ luật để biết các bước cụ thể.
Cách soạn nội quy gọn mà vẫn đủ
Không cần một văn bản dày hàng chục trang. Một nội quy gọn, rõ và đúng với thực tế công ty thường hiệu quả hơn bản dài sao chép từ nơi khác. Lexora gợi ý năm nguyên tắc khi soạn.
- Viết bằng ngôn ngữ của người đọc. Tránh câu quá pháp lý, dùng ví dụ cụ thể để người lao động hiểu ngay.
- Mỗi hành vi một điều. Tách riêng từng hành vi và hình thức xử lý, thay vì gom nhiều hành vi vào một điều.
- Phù hợp với đặc thù công việc. Quy định ở nhà máy khác văn phòng, khác cửa hàng.
- Có phụ lục cho nội dung hay đổi. Ví dụ lịch ca hoặc danh mục thiết bị, để không phải đăng ký lại cả nội quy mỗi lần thay đổi.
- Lưu bằng chứng đã phổ biến. Có chữ ký xác nhận của từng người đã đọc và đã được hướng dẫn.
Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.




