Thử việc là giai đoạn ngắn nhưng dễ phát sinh tranh chấp nhất, vì hai bên bắt đầu làm việc khi chưa ghi rõ điều kiện và mỗi người hiểu một khác. Bài này liệt kê những điều người sử dụng lao động hay bỏ sót, dựa trên quy định chung của Bộ luật Lao động, để bạn rà soát trước khi nhận người mới.

Thử việc có thể ghi trong hợp đồng hoặc lập riêng

Hai bên có thể thoả thuận nội dung thử việc ngay trong hợp đồng lao động, hoặc lập một hợp đồng thử việc riêng. Cách nào cũng cần bằng văn bản, ghi tên công việc, địa điểm, thời gian, mức lương và tiêu chí đánh giá. Chỉ thử việc một lần đối với một công việc, và không áp dụng thử việc với hợp đồng lao động dưới một tháng.

Một lỗi thường gặp là nhận người vào làm bằng lời nói, đến khi phát sinh tranh chấp mới lập giấy tờ bổ sung. Khi ấy, quan hệ lao động đã tồn tại và những thoả thuận miệng khó chứng minh.

Quầy tiếp khách của văn phòng
Thoả thuận thử việc nên được ký trước ngày nhân viên bắt đầu làm việc.

Thời gian thử việc tối đa

Thời gian thử việc tối đa phụ thuộc tính chất và mức độ phức tạp của công việc, và không nên kéo dài quá mức cho phép. Theo quy định chung hiện hành, mức tối đa dài nhất dành cho chức danh quản lý doanh nghiệp, ngắn hơn cho công việc cần trình độ cao đẳng trở lên, ngắn hơn nữa cho trung cấp và nhân viên nghiệp vụ, và chỉ vài ngày làm việc cho những công việc còn lại.

Hãy xác định đúng nhóm công việc của vị trí cần tuyển trước khi ghi thời hạn. Thử việc vượt mức tối đa là vi phạm, và phần vượt có thể bị xem như thời gian làm việc chính thức.

Tiền lương thử việc

Tiền lương thử việc do hai bên thoả thuận nhưng phải đạt mức tối thiểu so với lương của công việc đó. Quy định chung hiện hành đặt mức này ở khoảng tám mươi lăm phần trăm tiền lương của công việc. Hãy ghi rõ cả lương thử việc lẫn lương chính thức ngay trong văn bản để người lao động nắm được mức lương sau khi đạt.

  • Phụ cấp và thưởng. Ghi phụ cấp có áp dụng trong thời gian thử việc không, thưởng thử việc nếu có.
  • Ngày trả lương. Ghi kỳ trả lương và hình thức trả để hai bên cùng theo dõi.
  • Chi phí đào tạo. Nếu công ty đào tạo trong lúc thử việc, hãy nói rõ có phải hoàn trả khi nghỉ giữa chừng hay không.

Kết thúc thử việc và cách báo kết quả

Khi kết thúc thời gian thử việc, người sử dụng lao động phải thông báo kết quả cho người lao động. Nếu đạt yêu cầu thì tiếp tục thực hiện hợp đồng đã giao kết hoặc giao kết hợp đồng lao động chính thức. Nếu không đạt thì chấm dứt hợp đồng thử việc. Trong thời gian thử việc, mỗi bên đều có quyền huỷ thoả thuận mà không cần báo trước và không phải bồi thường, miễn là có căn cứ rõ ràng.

Điều hay bị bỏ sót là chính việc thông báo. Hãy gửi kết quả bằng văn bản hoặc thư điện tử có lưu, kèm nhận xét ngắn theo tiêu chí đã thoả thuận. Khi cần chấm dứt hợp đồng chính thức, bạn có thể tham khảo bài chấm dứt hợp đồng lao động đúng luật.

Nhận xét thử việc không cần dài, nhưng phải cụ thể và gắn với tiêu chí đã thoả thuận từ đầu.

Bảo hiểm và những khoản không nên quên

Thời gian thử việc theo hợp đồng thử việc riêng thường chưa thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, nhưng khi thử việc được ghi ngay trong hợp đồng lao động thì cần xem lại nghĩa vụ đóng từ ngày hợp đồng có hiệu lực. Bạn nên đọc bài về bảo hiểm xã hội cho người lao động thử việc và thời vụ để tránh đóng thiếu hoặc đóng thừa.

Nhóm làm việc ghi chép quanh bàn họp
Buổi trao đổi cuối thử việc nên có ghi chép và có chữ ký xác nhận.

Cuối cùng, hãy lưu hồ sơ thử việc cùng hồ sơ nhân sự: hợp đồng, bảng đánh giá, thông báo kết quả và chứng từ trả lương. Những giấy tờ này là bằng chứng quan trọng nếu có tranh chấp, và bạn có thể xem dịch vụ giải quyết tranh chấp lao động của Lexora khi cần hỗ trợ. Mọi mức và thời hạn ở trên có thể thay đổi, nên hãy kiểm tra quy định đang áp dụng.

Những điều khoản nên có trong hợp đồng thử việc

Một hợp đồng thử việc tốt không cần dài, nhưng phải trả lời được những câu hỏi mà hai bên sẽ hỏi nhau sau hai tuần làm việc đầu tiên. Lexora thường gợi ý bạn kiểm tra danh sách dưới đây trước khi cho người mới bắt đầu.

  • Tên công việc và mô tả ngắn. Ghi các nhiệm vụ chính để việc đánh giá không bị lệch sang việc khác.
  • Thời gian và địa điểm làm việc. Ghi giờ làm, ngày nghỉ và nơi làm việc, kể cả khi có làm việc từ xa.
  • Tiêu chí đánh giá. Ghi những kết quả cụ thể bạn mong đợi, ví dụ khối lượng, chất lượng và thái độ phối hợp.
  • Bảo mật thông tin. Nếu công việc tiếp xúc dữ liệu khách hàng, ghi nghĩa vụ giữ bí mật kể cả sau khi nghỉ.
  • Quyền huỷ thoả thuận. Ghi mỗi bên được chấm dứt khi không đạt hoặc không muốn tiếp tục, và cách thông báo.
  • Tài sản công ty giao. Ghi danh sách máy tính, thẻ ra vào và tài khoản, kèm việc bàn giao khi nghỉ.
Hai đồng nghiệp trao đổi ở bàn họp
Nhắc lại tiêu chí đánh giá ngay trong buổi gặp đầu tiên giúp hai bên cùng hiểu một việc.

Khi người thử việc không đạt: làm sao tránh tranh chấp

Tranh chấp thường bắt đầu khi người lao động nhận kết quả không đạt mà không biết vì sao. Lý do không cần dài, nhưng nên dựa vào tiêu chí đã thoả thuận từ đầu, và nên có buổi trao đổi trực tiếp thay vì chỉ gửi thông báo. Hãy ghi nhận những lần góp ý trong thời gian thử việc, vì chúng là bằng chứng cho thấy người lao động đã được hướng dẫn và có cơ hội cải thiện.

Điều ngược lại cũng đúng: nếu bạn muốn giữ người, hãy ký hợp đồng chính thức ngay khi kết thúc thử việc, thay vì để người lao động làm tiếp mà chưa có giấy tờ. Làm việc sau thời gian thử việc mà không có hợp đồng là một trong những lỗi mà cơ quan lao động thường gặp khi thanh tra, và cũng là điều khiến người lao động mất quyền lợi về bảo hiểm.

Hai trường hợp cần lưu ý thêm

Với lao động là người nước ngoài, thử việc không thay cho thủ tục giấy phép lao động hoặc xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép, và những giấy tờ này thường phải có trước khi người đó bắt đầu làm việc. Với người chưa đủ mười tám tuổi, cần có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật và phải theo quy định riêng về giờ làm và loại việc được phép.

Cả hai trường hợp đều dễ bị bỏ sót vì công ty chỉ nghĩ đến thoả thuận giữa hai bên mà quên điều kiện do luật đặt ra. Hãy hỏi Lexora trước khi nhận những vị trí này.

Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.