Làm thêm giờ là chuyện bình thường ở nhiều doanh nghiệp vào mùa cao điểm, nhưng cũng là một trong những nguồn tranh chấp tiền lương phổ biến. Bài này tóm tắt điều kiện, giới hạn, cách tính tiền theo quy định chung và những việc nên ghi bằng văn bản.
Điều kiện để làm thêm giờ
Người sử dụng lao động chỉ được yêu cầu làm thêm giờ khi có sự đồng ý của người lao động. Việc đồng ý nên được ghi bằng văn bản, có thể là đơn đăng ký làm thêm hoặc biên bản của từng đợt. Không được ép buộc làm thêm, và người lao động từ chối hợp lý không bị xử lý kỷ luật vì việc đó.
Doanh nghiệp cũng phải bố trí thời gian nghỉ ngơi hợp lý, bảo đảm an toàn lao động và thông báo cho cơ quan quản lý lao động trong những trường hợp luật yêu cầu, ví dụ khi làm thêm vượt mức thông thường theo ngành nghề.

Giới hạn số giờ làm thêm
Theo quy định chung, số giờ làm thêm trong một ngày không quá năm mươi phần trăm số giờ làm việc bình thường; khi làm việc theo tuần thì tổng số giờ làm việc bình thường và làm thêm không quá mười hai giờ một ngày. Tổng số giờ làm thêm không quá bốn mươi giờ trong một tháng và không quá hai trăm giờ trong một năm, riêng một số ngành nghề, công việc đặc thù được làm thêm đến ba trăm giờ trong một năm.
Hãy theo dõi số giờ theo từng người lao động và cộng dồn theo tháng, theo năm. Nhiều doanh nghiệp vượt mức mà không biết vì chỉ tính theo từng đợt, không theo tổng.
Cách tính tiền lương làm thêm
Mức trả tối thiểu cho giờ làm thêm tính trên tiền lương theo giờ của ngày làm việc bình thường: một trăm năm mươi phần trăm với ngày thường, hai trăm phần trăm với ngày nghỉ hằng tuần và ba trăm phần trăm với ngày lễ, Tết và ngày nghỉ có hưởng lương, chưa kể tiền lương của ngày lễ đó.
- Làm thêm ngày thường: ít nhất một trăm năm mươi phần trăm.
- Làm thêm ngày nghỉ hằng tuần: ít nhất hai trăm phần trăm.
- Làm thêm ngày lễ, Tết: ít nhất ba trăm phần trăm, chưa kể lương ngày lễ.
- Làm việc ban đêm: thêm ít nhất ba mươi phần trăm so với tiền lương giờ ban ngày.
- Làm thêm vào ban đêm: ngoài các khoản trên còn thêm ít nhất hai mươi phần trăm tiền lương ban ngày.
Ghi giờ làm thêm vào bảng chấm công mỗi ngày, đừng đợi cuối tháng mới nhớ lại.
Những người không được làm thêm
Một số nhóm người lao động được bảo vệ đặc biệt: lao động nữ đang mang thai từ tháng thứ bảy, lao động nữ đang nuôi con dưới mười hai tháng tuổi, người chưa thành niên và người lao động khuyết tật hay làm công việc nặng nhọc, độc hại theo quy định. Hãy kiểm tra từng trường hợp trước khi xếp lịch làm thêm.

Nghỉ bù và các lưu ý khác
Người lao động làm thêm vào ngày nghỉ hằng tuần có thể được bố trí nghỉ bù thay vì chỉ nhận tiền, theo thoả thuận, nhưng nghỉ bù không được làm giảm quyền lợi hưởng lương theo luật. Doanh nghiệp cần lưu bảng chấm công, đăng ký làm thêm, bảng lương và chứng từ thanh toán để chứng minh khi cơ quan lao động thanh tra.
Khi có tranh chấp về tiền làm thêm, hồ sơ chấm công và đăng ký làm thêm là bằng chứng quan trọng nhất. Bạn có thể xem dịch vụ giải quyết tranh chấp lao động hoặc bài về nội quy lao động nếu cần soạn quy định nội bộ. Giới hạn giờ và mức tiền có thể khác theo ngành nghề và hướng dẫn mới nhất.

Ví dụ cách tính tiền làm thêm
Giả sử một nhân viên có lương tháng chia cho số giờ làm việc bình thường ra mức lương theo giờ là một mức nhất định. Nếu nhân viên làm thêm hai giờ vào buổi tối ngày thường, tiền làm thêm tính ít nhất bằng một trăm năm mươi phần trăm mức lương giờ cho mỗi giờ. Nếu làm thêm vào ngày nghỉ hằng tuần, mức tối thiểu là hai trăm phần trăm. Nếu làm thêm đêm, ngoài mức tăng theo ngày còn cộng thêm phần trả cho giờ làm đêm.
Điều cần lưu ý là mức lương giờ phải tính trên tiền lương thực trả cho công việc đang làm, không phải một mức tối thiểu do doanh nghiệp tự đặt thấp hơn. Cách chia số giờ trong tháng cũng nên được ghi trong quy chế để mọi người cùng hiểu.
Làm thêm giờ và thoả thuận trong hợp đồng
Một số doanh nghiệp ghi vào hợp đồng rằng lương đã bao gồm tiền làm thêm giờ cố định. Cách ghi này dễ gây tranh chấp nếu số giờ thực tế vượt quá mức cố định hoặc nếu mức trả thấp hơn mức luật yêu cầu. Nếu chọn cách trả gộp, hãy tính kỹ để bảo đảm tổng số tiền đã trả không thấp hơn tiền làm thêm theo luật cho số giờ thực tế, và vẫn phải theo dõi giờ làm hằng ngày.
Khi nhân viên làm thêm thường xuyên trên mức cho phép, đó thường là dấu hiệu doanh nghiệp thiếu người hoặc phân việc chưa hợp lý. Việc tuyển thêm hoặc sắp xếp lại công việc thường rẻ hơn rủi ro bị xử phạt và tranh chấp.
- Theo dõi theo tuần: xem số giờ của từng người để cảnh báo sớm khi sắp chạm mức tháng.
- Phê duyệt bằng văn bản: quản lý ký duyệt đăng ký làm thêm, lưu cùng bảng chấm công.
- Báo cáo cuối năm: tổng hợp số giờ làm thêm để đối chiếu giới hạn năm.
Khi bị thanh tra lao động
Thanh tra lao động thường yêu cầu xem bảng chấm công, bảng lương, đăng ký làm thêm giờ, nội quy và hợp đồng lao động. Nếu hồ sơ không khớp nhau, ví dụ bảng chấm công ghi mười giờ làm việc một ngày nhưng bảng lương không có tiền làm thêm, doanh nghiệp sẽ bị truy trả và có thể bị xử phạt. Hãy rà soát định kỳ để các hồ sơ này khớp nhau và khớp với thực tế.
Nếu phát hiện đã trả thiếu tiền làm thêm cho một số người trong những kỳ trước, cách xử lý tốt nhất là chủ động tính và trả bổ sung, kèm giải thích với người lao động. Việc tự khắc phục thường được đánh giá tốt hơn nhiều so với việc chờ bị phát hiện, và giữ được niềm tin của đội ngũ. Lexora có thể hỗ trợ bạn rà soát hồ sơ này qua dịch vụ tư vấn pháp lý thường xuyên.
Nếu bạn cần rà soát một trường hợp cụ thể, hãy đặt lịch để luật sư đọc hồ sơ trước khi quyết định.




